بگويند و اگر هم با هم نگويند آمادگى جلوترها براى بعدىها كافى است كه جلوتر از آن‌ها تكبير بگويند . مسأله‌ى 343 - مأموم نبايد جلوتر از امام باشد ، مگر در جايى كه وضعش چنان اقتضايى دارد مانند مسجدالحرام كه صفوف نماز به‌دور خانه‌ى خداست و اين‌جا صف‌هاى دايره‌اى اشكالى به‌جماعت وارد نمىكند ، البته به‌شرط اين‌كه مأمومين از امام نسبت به‌كعبه جلوتر يا برابر نباشند « 1 » ، و هم رديف بودن زن و مرد فقط در جماعت مسجدالحرام يا فُراداىِ آن اشكالى ندارد « 2 » . مسأله‌ى 344 - اگر در مكانى كه نماز جماعت اقامه شده طورى نمازش را فرادى بخواند كه معلوم باشد در جماعت نيست ، و موجب اهانت به‌جماعت و يا تفسيق امام جماعت گردد ، اين نماز باطل است ، زيرا خود اين عمل منكرى است در حالى كه نماز درست بايد نمازگزار را برحسب نص [ قرآن كريم ] از فحشا و منكر - دست‌كم در خود نماز - باز دارد ، پس چگونه خود منكرى انجام مىدهد كه موجب اهانت به‌جماعت و تفسيق امام جماعت باشد ؟ مسأله‌ى 345 - هنگامى كه امام حمد و سوره را بلند مىخواند مأمومين كه صداى امام را مىشنوند واجب است با سكوت كامل به‌قرائت امام گوش فرا دارند و هرگونه ذكرى چه حمد و سوره و چه غير آن بر آن‌ها حرام است . مسأله‌ى 346 - اصولًا هنگامى كه قرآن خوانده مىشود و مىتوان آن را شنيد سكوت و شنيدن قرآن واجب است ، و اين حكم در اختصاص نماز جماعت نيست چنان‌كه در كريمه‌ى « إذا قُرِئَ الْقُرآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَ أنْصِتُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ » ( سوره‌ى اعراف ، آيه‌ى 204 ) آمده اين حكم عمومى است كه « هنگامى كه قرآن خوانده شود بايد براى آن گوش فرا داريد و - خود و ديگران را - ساكت كنيد شايد مورد رحمت واقع شويد » و اين‌جا دو امر

--> ( 1 ) - چنان كه اسكافى گويد و شهيد اول در ذكرى ادعاى اجماع كرده ( 2 ) - چنان‌كه نراقى در مستند اين فتوى را از گروهى مانند سيد مرتضى ، محقق ، فخرالمحققين ، و بيشتر متأخرين نقل كرده بلكه دعوى اجماع هم شده است